Andere tijden Hoopsjunk: De finale van Munchen 1972

Renato Righetto vertelt Hank Iba dat er nog 3 seconden te gaan zijn.

www.officiatingscool.nl – Stel je voor dat je zo’n goeie scheidsrechter bent dat je voor een vierde keer naar de Olympische Spelen mag, en daar ook voor de derde keer de finale krijgt. Dan mag je zeggen dat je iemand bent in het internationale fluiten.  Renato Righetto uit Brazilie, die daarnaast ook floot op het WK vrouwen in 1971 in Sao Paolo deed in zijn internationale carrière tussen 1960 en 1977 ruim 800 internationale wedstrijden, maar de Olympische finale van 1972 op 9 september in de Rudi Seldayer Halle in Munchen was zonder twijfel de meest bekende en beruchte van allemaal.

Team USA had als grote favoriet opnieuw de finale gehaald, met een team talentvolle collegespelers waar latere NBA vedette Bill Walton niet eens bij was. Met redelijk wat overmacht haalden de Amerikanen de finale waarmee ze hun winning streak uitbouwden naar 63-0. Tegenstanders in de finale waren de beste spelers van de Sovjet Unie.

Hoewel Amerika de grote favoriet was in dit toernooi voor een nieuwe gouden medaille, liet het beeld van de wedstrijd een ander resultaat zien. De Sovjets hadden eigenlijk vanaf het begin van de wedstrijd een voorsprong die in de niet bijzonder goede maar wel spannende wedstrijd zelfs even tien punten was. Mind you: we hebben het over het midden van de Koude Oorlog, dus de wedstrijd werd tot gigantische proporties opgeblazen. Het ‘ vrije westen’ tegen de ‘communisten’!

Collins gaat naar de ring en wordt getorpedeerd met nog 3 seconden te gaan. Photo: Youtube

Hoewel de Russen steeds een voorsprong koesterden, wist Amerika met een uiterste krachtenspanning terug te komen in de wedstrijd. Met een 49-48 achterstand op het bord en de slotseconden die onverbiddeliijk van de klok aan het wegtikken waren, stal de Amerikaanse guard Doug Collins de bal halverwege en ging voor een open lay-up. Open?? Niet direct, want Zurab Sakandelidze maakte een harde fout waarop de scheidsrechters niets anders wisten te verzinnen dan twee maal.  Collins lag nog met zijn hoofd letterlijk tussen de wielen van de toren toen de arbitrage met drie seconden op de klok de fout aangaf aan de tafel.

Andere regels dan nu
In de regels van 1972 kon een time out , aangevraagd voor twee vrije worpen, zowel voor de eerste als voor de tweede, maar niet na de tweede vrije worp gehouden worden. Omdat de Sovjet Unie niets had afgesproken voor een final seconds play, liep de spanning hoog op op de Russische bank.

Collins schoot de eerste vrije worp raak en op het moment dat hij aanlegde voor de tweede vrije worp ging de zoemer van de tafel. Die zoemer was het startpunt voor een reeks rare incidenten die zeker op dit niveau nooit meer voorgekomen zijn. Scheids Righetto keek wel naar de tafel, maar Collins maakte zijn schatbeweging af, en schoot ook de tweede raak, waardoor de Yanks ineens een voorsprong hadden van 50-49 met nog drie seconden op de klok!

De heisa was zoals gezegd begonnen, want de Russische assistent Sergei Bashkin maakte kabaal langs de zijkant (en buiten zijn coachbox)  omdat er een time-out aangevraagd zou zijn, die ze dus niet kregen. Omdat na de tweede rake vrije worp de time-out niet meer toegekend kon worden, en de Russische spelers daar op dat moment ook niet meer op lijken te rekenen of hopen, ging het spel verder. Alzhan Zharmukhamedov nam de inbounce naar Sergei Belov die langs de zijkant van het veld aan de kant van de tafel probeerde vooruit te komen. Door de consternatie bij de wedstrijdtafel blies Righetto af met Belov nog net voor de middenlijn. Volgens de wedstrijdklok is er dan nog maar 1 seconde te spelen. Op de beelden lijkt te zien dat de scheidsrechter een time-out signaal geeft.

Ellende
Toen was natuurlijk de ellende niet meer te overzien. Volgens de toen geldende regels kon een time-out aangevraagd worden door dit bij de tafel aan te vragen, maar ook door op een knop te drukken die een alarmlicht laten afgaan op de jurytafel. Op die manier zouden ook de scheidsrechters zien dat er een time-out aangevraagd was. Coach Kondraskin jaren later: ‘ Ik heb de time out aangevraagd door op de knop te drukken. En ik wilde hem hebben na de eerste vrije worp om de tactiek te bepalen voor het laatste schot. Op de beelden -(het werd nooit duidelijk welke beelden hij het over had, red) is te zien dat de lamp aangaat ,en is ook te zien dat een official achter de wedstrijdtafel het verzoek heeft gezien en mij dat aangaf’  De Russische coach vervolgt: ‘ Ze wilden me de time-out voor de eerste vrije worp al geven. Daar had ik natuurlijk geen zin in’ Scorer van de wedstrijd Hans Tenschert beweerde achteraf dat de Russen hun knop bijna vernield hadden, en daardoor te laat waren met aanvragen.

Renato William Jones, een hoge FIBA bobo in die tijd gaf later aan dat de time-out inderdaad laat aangevraagd werd. Daardoor kan mogelijk het signaal te laat gegaan zijn om de tweede vrije worp nog tegen te kunnen houden. Van Amerikaanse zijde wordt het aanvragen van de time-out betwist , en vinden velen dat doordat de bal weer levend werd na de tweede vrije worp van Collins, de Russische bank een technische fout had moeten hebben omdat ze de coachbox verlaten hadden.

Vertwijfeling bij de Amerikanen, links Renato Righetto

Righetto later: ‘ We besloten geen time-out toe te kennen.’ Zoals te lezen was in het protest dat de Amerikanen na afloop indienden was er op het sheet ook geen aantekening van een toegekende timeout aan het eind van de wedstrijd. Schutter Collins: ‘ Er is geen time-out toegekend, en dus was de tweede vrije worp een geldige score. Daardoor mocht er ook niemand meer wisselen.’  Door het minutenlange oponthoud konden de Russische coaches echter met hun team een final play neerzetten.

Vreemd genoeg werd er aan de Russen geen technische fout toegekend, of werd er zelfs maar doorgegaan op het punt waar de wedstrijd gestopt was. FIBA secretaris Jones, van wie gezegd werd dat hij geen warme gevoelens koesterde voor het Amerikaanse basketball, kwam van de tribune richting wedstrijdtafel en gaf duidelijk aan dat hij vond dat er nog drie seconden te spelen waren. Hoewel Righetto in eerste instantie met nog een seconde op de klok door wilde spelen, besloot het arbitrale duo om de hele actie opnieuw te spelen, en dus nog drie seconden op de klok te zetten.

William Jones geeft bij de tafel aan: Nog drie seconden. De arbitrage besluit te luisteren. Foto: Youtube

Wissels
Hoewel er niet gewisseld mocht worden, kwam in plaats van Zharmukhamedov Ivan Edeshko het veld op. Edeshko zou een lange pass naar center Aleksander Belov moeten geven in de buurt van de Amerikaanse basket, waarbij de ontvanger geacht werd de beste vanger van de Russische ploeg te zijn. De illegale wissel viel niet op, en ook niemand had door dat timer Andre Chopard nog bezig was om de klok terug op drie seconden te zetten. Op het moment dat Edeshko de bal in zijn handen kreeg stonden er nog 50 seconden op het scorebord! Omdat Edeshko verdedigd werd door Tom McMillen kwam de bedachte lange pass er niet, en koos de Rus voor een kort passje naar Modestas Paulauskas die de lange bal gaf, maar toen de bal nauwelijks zijn hand verliet, ging het signaal, en doordat de pass ook niet gevangen, maar slechts richting ring getikt werd leek het einde aan de wedstrijd eindelijk daar. Goud voor Team USA!

USA All the way!! Of toch niet ?

Niet dus. Met Bobo Jones nog steeds nadrukkelijk bij de tafel besloot de arbitrage tot opnieuw het veld schoon te vegen, de spelers neer te zetten en de laatste drie seconden nu met een goede klok uit te spelen. De Amerikanen waren razend, en overwogen even te weigeren voor de nieuwe ‘blessuretijd’ . Jones zou volgens de Amerikaanse assistant John Bach gezegd hebben: Als jullie niet uitspelen, gaat de zege sowieso naar de Russen. De beroemde Hank Iba, headcoach van de Amerikanen besloot dan ook zijn spelers opnieuw neer te zetten voor de laatste drie seconden. Tegen zijn staff zou hij gezegd hebben: ‘ I don’t want to lose this game later tonight, sitting on my butt’.

Take 3
Toen de ploegen weer op het veld stonden was het de Amerikaanse pivot McMillen die de inbound pass weer lastig moest maken. Scheidsrechter Artenik Arabadjian maakte gebaren naar McMillen die, bang voor een technische fout in die situatie opzij stapte en zoo Edeshko een vrij pad gaf voor een lange bal richting Belov die , belaagd door twee Amerikaanse verdedigers de bal   wist te vangen. Zijn tegenstanders vielen op de grond in een poging naar de bal te reiken, en zo kon Belov de winnende inlegger laten noteren. Achteraf kwamen er verhalen uit Amerika dat Edeshko op de lijn gestaan had bij het geven van de laatste pass. De beelden zijn niet heel duidelijk, maar de claim is begrijpelijk.

Hier ging het mis voor de Yanks

Hoofdscheidsrechter Righetto zou volgens sommige getuigen na de wedstrijd het sheet niet afgetekend hebben als blijk van protest. Feit blijft dat de Russen feest vierden en de Amerikanen met een niet heel vreemd protest kwamen. De wedstrijd had immers 40 minuten en 3 seconden geduurd.  Het protest kwam voor een commissie met drie staten uit communistische staten: Hongarije, Polen en Cuba hadden leden in die commissie die voor een Russische overwinning, en dus tegen het Amerikaanse protest gestemd hadden.

Na afloop van de Spelen diende het Amerikaanse NOC een nieuw protest in, ditmaal bij het IOC waarbij het steun kreeg van scheidsrechter Righetto, die gezegd zou hebben dat de Sovjet zege: ‘Volslagen onrechtmatig, en bizar buiten de regels om ‘  zou zijn. Righetto gaf later ook aan dat hij het zeer oneens was geweest met de stelling van FIBA-bobo Jones om drie seconden op de klok te zetten. ‘ Het was logischer geweest om door te gaan met nog die ene seconde die er op de klok stond’ aldus de Braziliaan.

De Amerikanen besloten unaniem de medaille niet te accepteren. ‘Zilver is voor de verliezers, en wij hebben de finale gewonnen’ was de veelgehoorde uitleg. Voor coach Hank Iba was het helemaal een verschrikkelijke wedstrijd. Na afloop terwijl hij het protest tekende, werd zijn portemonnee gerold. Een illusie en 370 dollar armer ging hij terug naar het hotel.

Advertisements

One thought on “Andere tijden Hoopsjunk: De finale van Munchen 1972

  1. Mooie verhaal uit de grote dieren bosch voor slapen gaan en in slaap te komen. Het is hoe jer er tegen aan kijkt en van uit welke hoek van het parket je er naar kijkt nie waar. Het gonst van de nieuws hier in de grote dieren bosch dat na al die verhalen en films van uit vrije westen gemaakt zijn over deze finale in 72 er nu in moedertje Rusland ook een film is gemaakt over ..Belov… de game winner schot // lay up maakte en dat is een hit daar en trekt volle zalen is me verteld. Hopende dat deze film dan ook de vrije westen ook kan bereiken en wij dan ook in kijk kunnen hebben in de kijk hoek van uit die hoek van het parket.
    Toch …

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s